Materiały edukacyjne

Żółciowa kamica cholesterolowa - znaczenie żywienia w powstawaniu tej choroby

Czynniki, na które mamy wpływ

Spośród wielu czynników wpływających na powstawanie kamicy żółciowej należy zwrócić uwagę na te, na które zależą od pacjenta.

Jest to otyłość, sposób odżywiania się oraz prawidłowe leczenie współistniejących chorób metabolicznych – dyslipidemii, cukrzycy.

Kamica żółciowa cholesterolowa jest chorobą cywilizacyjną, dotyka mieszkańców krajów wysoko rozwiniętych. W dużej mierze to od nas zależy, czy jej unikniemy, ponieważ jednym z najważniejszych czynników ryzyka jest niewłaściwe odżywianie.

U osób z kamicą żółciową obserwuje się wybitnie złe zbilansowanie składników odżywczych w diecie. Przede wszystkim wysokie stężenie tłuszczów dostarczające średnio ok. 44% energii dziennej, a stosunkowo niskie spożycie białka. Z badań wynika, że jest to przede wszystkim tłuszcz z mięsa i produktów mięsnych. Pacjenci z kamicą jedzą znacznie więcej potraw zawierających tłuszcz zwierzęcy (kiełbasy, boczek itp.), mleko pełne, sery, jaja, przekąski typu chrupki, chipsy  a także znaczną ilość słodyczy o dużej zawartości tłuszczu – ciasta, ciasteczka, czekolady. Spożywane białko to najczęściej mięso i jaja. Stosunkowo mało białka zwierzęcego pochodzi z ryb i drobiu a spożywanie jogurtów i kefirów należy do rzadkości. Spożywanie w nadmiernej ilości takich pokarmów lub w zbyt małej ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych powoduje zmniejszenie ilości jednego ze składników żółci – lecytyny, a jej niedobór wpływa na przesycenie żółci cholesterolem

Kamica żółciowa – im więcej kalorii, tym większe ryzyko

Istnieje prosta zależność między ilością spożywanych kalorii, a skłonnością do tworzenia się złogów cholesterolowych w pęcherzyku żółciowym, czyli kamicy. Im obfitsze i bardziej kaloryczne posiłki, tym większe prawdopodobieństwo wytworzenia się kamicy.

Obserwacje kliniczne wykazują, że kamica żółciowa częściej występuje u osób otyłych, zwłaszcza, jeśli jest to otyłość wieloletnia, występująca już w młodości. Otyłość, która występuje u osób przed 25 rokiem życia, jest czynnikiem ryzyka kamicy żółciowej zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Niewątpliwe znaczenie ma stopień otyłości: jeśli masa ciała przekracza o 10 do 20% masę prawidłową, a zwłaszcza gdy występuje już w okresie od 14 do 20 roku życia, wówczas ryzyko powstania kamicy u takiej osoby w późniejszym wieku wzrasta kilkakrotnie.

Istotnym elementem jest też rozmieszczenie tkanki tłuszczowej u osób otyłych – ryzyko występowania kamicy wzrasta przy otyłości brzusznej, czyli trzewnej. Żółć osób otyłych, zwłaszcza z otyłością trzewną, jest bardziej przesycona cholesterolem, niż żółć osób z prawidłową masą ciała, gdyż występuje u nich wzrost syntezy wątrobowej cholesterolu, a obniżenie syntezy kwasów żółciowych.

Wiadomo, że 55-60% przypadków kamicy żółciowej ma charakter bezobjawowy. Ale rocznie 0,5-4% przechodzi w objawową, wymagającą leczenia. Jest rzeczą niewątpliwą, że wystąpienie objawów klinicznych kamicy żółciowej, progresja tego schorzenia zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, wiąże się przede wszystkim ze sposobem odżywiania się, z błędnymi nawykami żywieniowymi.

Zawarte w naszej diecie produkty, coraz bardziej oczyszczone, pozbawione błonnika pokarmowego, wpływają na upośledzenie perystaltyki przewodu pokarmowego, upośledzają prawidłowe ruchy robaczkowe jelit i utrudniają sprawne przechodzenie zawartości jelitowej, co sprzyja nadmiernemu rozwojowi flory bakteryjnej w jelicie. Dieta uboga w błonnik pokarmowy upośledza także sprawne obkurczanie się pęcherzyka żółciowego powodując zaleganie w nim żółci.

Błonnik pokarmowy wpływa na metabolizm kwasów żółciowych poprzez skrócenie czasu pasażu (przechodzenia) pokarmu przez jelita i zmniejszenie kontaktu pokarmu z bakteriami jelitowymi. To zaś z kolei ma wpływ na zmniejszenie się ilości wtórnych kwasów żółciowych powstających w jelicie, przede wszystkim kwasu dezoksycholowego. Mniejsza ilość tego kwasu powraca więc do wątroby w krążeniu wątrobowo-jelitowym, a przez to  zwiększa się synteza pierwszorzędowych kwasów żółciowych w wątrobie – zwłaszcza kwasu chenodezoksycholowego, którego litolityczne (rozpuszczające złogi) działanie zostało udowodnione.

Kamica żółciowa a schorzenia metaboliczne

Są również schorzenia metaboliczne sprzyjające powstawaniu złogów. Przy prawidłowym sposobie odżywiania można by tych chorób uniknąć. U osób otyłych występują zaburzenia gospodarki węglowodanowej, cukrzyca typu II. Wieloletnia cukrzyca prowadzi do powstawania neuropatii cukrzycowej, która powoduje upośledzenie kurczliwości pęcherzyka żółciowego. Łatwiej dochodzi wówczas do wytrącania się mikrokryształków cholesterolu, ich sedymentacji (osadzania się), a więc do powstawania złogu widocznego makroskopowo, czyli bez przyrządów powiększających.

U osób z nadwagą, otyłością, zwłaszcza brzuszną, spożywających pokarmy zawierające dużą ilość tłuszczów zwierzęcych (masło, tłuste mleko i przetwory mleczne, wędliny i mięso wieprzowe itp.) występują zaburzenia gospodarki lipidowej. Niski poziom cholesterolu HDL w surowicy krwi wpływa na częstsze pojawienie się objawów kamicy żółciowej zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. U osób mających podwyższony poziom trójglicerydów w surowicy krwi częściej dochodzi do powstania żółci litogennej (o zwiększonej zawartości cholesterolu lub zmniejszonej ilości kwasów żółciowych), a także częściej pojawiają się objawy kamicy, która uprzednio miała charakter bezobjawowy.

Literatura:

Godziemba-Maliszewska E.: Choroby wątroby i dróg żółciowych.IŻIŻ, Warszawa 2017.